«Και μάλιστα», είπε ο Κέβης παίρνοντας τον λόγο, «σύμφωνα με εκείνον τον συλλογισμό, Σωκράτη, αν είναι αληθινός — αυτόν που συνηθίζεις συχνά να λες — ότι η μάθηση για εμάς δεν είναι τίποτε άλλο παρά ανάμνηση, τότε είναι αναγκαίο να έχουμε μάθει σε κάποιον προηγούμενο χρόνο αυτά που τώρα ανακαλούμε στη μνήμη μας.»
72e καὶ μήν, ἔφη ὁ Κέβης ὑπολαβών, καὶ κατ᾽ ἐκεῖνόν γε τὸν λόγον, ὦ Σώκρατες, εἰ ἀληθής ἐστιν, ὃν σὺ εἴωθας θαμὰ λέγειν, ὅτι ἡμῖν ἡ μάθησις οὐκ ἄλλο τι ἢ ἀνάμνησις τυγχάνει οὖσα, καὶ κατὰ τοῦτον ἀνάγκη που ἡμᾶς ἐν προτέρῳ τινὶ χρόνῳ μεμαθηκέναι ἃ νῦν ἀναμιμνῃσκόμεθα.
1. Η μάθηση ως ἀνάμνησις
Ο Κέβης αναφέρεται σε έναν λόγο που ο Σωκράτης «εἴωθας θαμὰ λέγειν» δηλαδή συνηθίζει συχνά να λέει , ότι η μάθηση δεν είναι τίποτε άλλο παρά ανάμνηση. Αυτό σημαίνει πως η γνώση δεν αποκτάται εκ νέου, αλλά ανακαλείται από την ψυχή, η οποία την είχε ήδη γνωρίσει πριν ενσαρκωθεί.
Φιλοσοφική σημασία:
- Η γνώση δεν είναι εμπειρική, αλλά προϋπάρχουσα.
- Η ψυχή είναι αθάνατη και έχει ζήσει πριν από τη γέννηση του σώματος.
- Η μάθηση είναι μια ενδοσκόπηση, μια επιστροφή στην αλήθεια που η ψυχή ήδη γνωρίζει.
2. Η προΰπαρξη της ψυχής
Ο Κέβης λέει: «ἀνάγκη που ἡμᾶς ἐν προτέρῳ τινὶ χρόνῳ μεμαθηκέναι». Δηλαδή, είναι αναγκαίο να έχουμε μάθει σε κάποιον προγενέστερο χρόνο αυτά που τώρα θυμόμαστε. Αυτό ενισχύει το επιχείρημα του Σωκράτη για την προΰπαρξη της ψυχής: η ψυχή υπήρχε πριν από το σώμα και είχε πρόσβαση στις ιδέες — τις αιώνιες, αμετάβλητες αλήθειες.
Φιλοσοφική σημασία:
- Η ψυχή δεν είναι προϊόν του σώματος, αλλά αυθύπαρκτη.
- Η αλήθεια δεν προέρχεται από τις αισθήσεις, αλλά από την νοητική ενόραση.
- Η γνώση είναι μεταφυσική και όχι εμπειρική.
3. Η μέθοδος της φιλοσοφίας
Η θεωρία της ανάμνησης συνδέεται με τη μαιευτική μέθοδο του Σωκράτη: ο φιλόσοφος δεν «διδάσκει» αλλά βοηθά τον άλλον να θυμηθεί. Όπως η μαία βοηθά στη γέννηση, έτσι ο φιλόσοφος βοηθά στη γέννηση της αλήθειας μέσα από τον διάλογο.
Φιλοσοφική σημασία:
- Η φιλοσοφία είναι διάλογος, όχι διδασκαλία.
- Ο φιλόσοφος είναι οδηγός, όχι αυθεντία.
- Η αλήθεια είναι εντός μας, όχι έξωθεν.
4. Η ηθική διάσταση
Αν η ψυχή έχει ζήσει πριν και θα ζήσει μετά, τότε η ζωή μας αποκτά ηθική βαρύτητα. Οι πράξεις μας επηρεάζουν την ψυχή, η οποία συνεχίζει να υπάρχει. Η γνώση της αλήθειας — μέσω της ανάμνησης — οδηγεί στην αρετή.
Φιλοσοφική σημασία:
- Η γνώση και η αρετή είναι αλληλένδετες.
- Η φιλοσοφία είναι προετοιμασία για τον θάνατο, όπως λέει ο Σωκράτης.
- Η ψυχή πρέπει να καλλιεργείται, όχι να υποδουλώνεται στις αισθήσεις.
Ας κάνουμε λοιπόν μια πρώτη σύγκριση του Φαίδων και του Φαιδρου του Πλάτωνα. Το παραπάνω κομμάτι που αναλύσαμε είναι από τον Φαίδων 72e
Φαίδων αντιμετωπίζει την ανάμνηση ως λογική απόδειξη
Σκοπός του έργου
1) Να αποδείξει την αθανασία της ψυχής.
2) Να θεμελιώσει τη γνώση ως προϋπάρχουσα.
Χαρακτηριστικά:
- Με την μέθοδο της Διαλεκτικής προσέγγισης: Ο Σωκράτης χρησιμοποιεί συλλογισμούς και παραδείγματα (π.χ. η έννοια της ισότητας).
- Η ψυχή έχει γνωρίσει τις ιδέες πριν ενσαρκωθεί.
- Η μάθηση είναι ανάμνηση αυτών των ιδεών.
- Η γνώση είναι νοητική, όχι αισθητηριακή.
Φιλοσοφική ατμόσφαιρα:
- Σοβαρή, στοχαστική, προσανατολισμένη στην μεταφυσική και την ηθική.
- Ο θάνατος είναι απελευθέρωση της ψυχής προς την αλήθεια.
Εν αντιθέσει στον Φαίδρο
Φαίδρος – Η ανάμνηση ως μυθική ανάταση
Σκοπός του Φαιδρου είναι να
1)Να εξυψώσει τον ἔρωτα και τη φιλοσοφία ως μέσα ανάμνησης της αλήθειας.
2)Να περιγράψει την ψυχή με ποιητικό τρόπο.
Χαρακτηριστικά:
- Μυθική αφήγηση Η ψυχή παρουσιάζεται σαν να είναι φτερωτό άρμα που κάποτε ατένιζε τις ιδέες στον υπερουράνιο τόπο.
- Ο έρωτας είναι θεία μανία που ξυπνά την ανάμνηση.
- Η γνώση είναι αισθητική και πνευματική ανάταση, όχι απλή λογική.
Φιλοσοφική ατμόσφαιρα:
- Ποιητική, εμπνευσμένη, γεμάτη συμβολισμό.
- Η ανάμνηση είναι νοσταλγία της ψυχής για το θείο.
Η θεωρία της ἀνάμνησης στον Πλάτωνα είναι σαν δίπτυχο:
- Στον Φαίδων, είναι απόδειξη.
- Στον Φαίδρο, είναι όραμα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου