Ορισμός: Πρόκειται για ρητορικό σχήμα όπου παρατίθενται διαδοχικά επιλογές ή αξίες, οι οποίες απορρίπτονται ή υποβαθμίζονται, για να καταλήξει ο ποιητής στην προτίμησή του ή στην αληθινή αξία.
Παράδειγμα από την Ωδή I.1:
"Multi famam, pecuniam, alios gloriam sequuntur..." (Πολλοί επιδιώκουν φήμη, πλούτο, δόξα...) και καταλήγει: "...me doctarum hederae praemia frontium..." (...εμένα με συγκινούν τα βραβεία των μορφωμένων μετωπών – η ποίηση.)
Ανάλυση: Ο Οράτιος παραθέτει τι επιδιώκουν οι άλλοι (φήμη, πλούτο, δόξα) και καταλήγει στο δικό του ιδανικό: την πνευματική καλλιέργεια και την ποίηση. Το πριαμέλ εδώ λειτουργεί ως μέσο αντιπαραβολής και ανάδειξης της προσωπικής του αξίας.
METΩΝΥΜΙΑ
Ορισμός: Αντικατάσταση μιας λέξης με άλλη που έχει στενή σημασιολογική σχέση (π.χ. αιτία αντί για αποτέλεσμα, το μέρος αντί για το όλο).
Παράδειγμα από την Ωδή I.5:
"gracilis puer in rosa..." (λεπτός νέος ανάμεσα στα ρόδα)
Ανάλυση: Τα "ρόδα" λειτουργούν μετωνυμικά για την ερωτική ατμόσφαιρα ή την ερωμένη. Δεν περιγράφεται κυριολεκτικά το λουλούδι, αλλά η αισθησιακή εμπειρία που το περιβάλλει.
ΥΠΑΛΛΑΓΗ
Ορισμός: Μεταφορά γραμματικής ιδιότητας από μια λέξη σε άλλη, συνήθως επίθετο που αποδίδεται σε ουσιαστικό με το οποίο δεν συμφωνεί λογικά.
Παράδειγμα από την Ωδή I.11:
"carpe diem, quam minimum credula postero." (Άδραξε τη μέρα, μην εμπιστεύεσαι το αύριο.)
Ανάλυση: Η φράση "credula postero" (εμπιστεύσου το αύριο) αποδίδει την ιδιότητα της εμπιστοσύνης στο "αύριο", ενώ λογικά ανήκει στο υποκείμενο (εσύ). Η υπαλλαγή εδώ ενισχύει την ποιητική ένταση και τη φιλοσοφική προτροπή.
ΕΝ ΔΙΑ ΔΥΟΙΝ
Ορισμός: Σχήμα όπου ένα ρήμα ή επίθετο αναφέρεται σε δύο όρους, αλλά ταιριάζει γραμματικά μόνο με τον έναν.
Παράδειγμα από την Ωδή III.30:
"Exegi monumentum aere perennius..." (Έστησα μνημείο πιο αιώνιο απ’ τον χαλκό...) και συνεχίζει: "...regalique situ pyramidum altius." (...πιο ψηλό από τις βασιλικές πυραμίδες.)
Ανάλυση: Το "exegi" (έστησα) αναφέρεται και στο "monumentum" και στο "pyramidum", αλλά ταιριάζει συντακτικά μόνο με το πρώτο. Το σχήμα εν δια δυοίν ενισχύει την ποιητική υπερβολή και τη μεγαλοπρέπεια του έργου.
Ας δούμε τώρα και επι μέρους παραδείγματα στις 2 πρώτες ωδές του πρώτου βιβλίου των ωδών
1. Σχήμα Πριαμέλ (priamel)
Ορισμός: Πρόκειται για ρητορικό σχήμα όπου παρατίθενται διαδοχικά επιλογές ή αξίες, οι οποίες απορρίπτονται ή υποβαθμίζονται, για να καταλήξει ο ποιητής στην προτίμησή του ή στην αληθινή αξία.
Παράδειγμα από την Ωδή I.1:
"Multi famam, pecuniam, alios gloriam sequuntur..." (Πολλοί επιδιώκουν φήμη, πλούτο, δόξα...) και καταλήγει: "...me doctarum hederae praemia frontium..." (...εμένα με συγκινούν τα βραβεία των μορφωμένων μετωπών – η ποίηση.)
Ανάλυση: Ο Οράτιος παραθέτει τι επιδιώκουν οι άλλοι (φήμη, πλούτο, δόξα) και καταλήγει στο δικό του ιδανικό: την πνευματική καλλιέργεια και την ποίηση. Το πριαμέλ εδώ λειτουργεί ως μέσο αντιπαραβολής και ανάδειξης της προσωπικής του αξίας.
[...]
Για ιδιαίτερα φιλολογικά μαθήματα και τις πλήρεις σημειώσεις, επικοινωνήστε μαζί μου.
Στείλτε μήνυμα στο inbox στο Facebook ή email για πληροφορίες.
Εναλλακτικά, καλέστε στο κινητό μου για άμεση επικοινωνία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου